Για πολλά χρόνια, οι στρατηγικές θρέψης καλλιεργειών επικεντρώνονταν κυρίως σε ένα ερώτημα: πόσο λίπασμα πρέπει να εφαρμοστεί για να επιτευχθεί η επιθυμητή απόδοση;
Σήμερα, ένα άλλο ερώτημα αποκτά την ίδια ακριβώς σημασία: πόσο αποτελεσματικά μπορεί η καλλιέργεια να αξιοποιήσει τα θρεπτικά συστατικά που έχει στη διάθεσή της;
Αυτή είναι η βασική αρχή πίσω από την Αποτελεσματικότητα Χρήσης Θρεπτικών (Nutrient Use Efficiency – NUE). Η αυξανόμενη σημασία της οφείλεται στον συνδυασμό του υψηλότερου και πιο ασταθούς κόστους εισροών, των αυξανόμενων περιβαλλοντικών και κανονιστικών πιέσεων, καθώς και των όλο και πιο μεταβαλλόμενων συνθηκών καλλιέργειας.
Γιατί η Αποτελεσματικότητα Χρήσης Θρεπτικών έχει μεγαλύτερη σημασία σήμερα
Τα οικονομικά των εισροών αλλάζουν.
Τα λιπάσματα παραμένουν απαραίτητες αγροτικές εισροές, αλλά το κόστος και η διαθεσιμότητά τους έχουν γίνει λιγότερο προβλέψιμα. Για τους παραγωγούς, αυτό αυξάνει την αξία κάθε μονάδας θρεπτικού στοιχείου που εφαρμόζεται.
Ο στόχος δεν είναι απλώς η μείωση της λίπανσης. Είναι η βελτίωση της απόδοσης που παράγεται από τα θρεπτικά συστατικά που εισέρχονται ήδη στο σύστημα παραγωγής. Τα θρεπτικά συστατικά που παραμένουν μη διαθέσιμα στην καλλιέργεια ή χάνονται πριν προλάβουν να χρησιμοποιηθούν, αντιπροσωπεύουν τόσο μια αγρονομική όσο και μια οικονομική αναποτελεσματικότητα.
Οι περιβαλλοντικές και κανονιστικές απαιτήσεις αυξάνονται.
Οι απώλειες θρεπτικών βρίσκονται επίσης στο μικροσκόπιο. Η περίσσεια αζώτου και φωσφόρου μπορεί να διαρρεύσει κάτω από τη ζώνη της ρίζας μέσω έκπλυσης, απορροής ή αέριων απωλειών, προκαλώντας περιβαλλοντικές επιπτώσεις και ταυτόχρονα μειώνοντας την αποτελεσματικότητα της αρχικής εισροής.
Γι’ αυτόν τον λόγο, οργανισμοί όπως ο FAO και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο την αποδοτικότητα και το ισοζύγιο των θρεπτικών ως βασικούς δείκτες βιώσιμης αγροτικής απόδοσης.
Για τις στρατηγικές θρέψης, το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: η παραγωγικότητα και η υπεύθυνη διαχείριση των θρεπτικών δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστοί στόχοι.
Οι συνθήκες καλλιέργειας γίνονται λιγότερο προβλέψιμες.
Η ξηρασία, οι υψηλές θερμοκρασίες και άλλα αβιοτικά στρες μπορούν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα του ριζικού συστήματος, τη διαθεσιμότητα των θρεπτικών και την ικανότητα του φυτού να τα απορροφά και να τα αξιοποιεί αποδοτικά.
Καθώς η κλιματική μεταβλητότητα εντείνεται, το ίδιο πρόγραμμα λίπανσης ενδέχεται να μην αποδίδει τα ίδια αποτελέσματα υπό διαφορετικές συνθήκες εδάφους, νερού και καιρού. Αυτό καθιστά την αποδοτικότητα των θρεπτικών καίριας σημασίας, όχι μόνο για τη διαχείριση των εισροών, αλλά και για την ανθεκτικότητα της καλλιέργειας.
Τι σημαίνει ουσιαστικά η Αποτελεσματικότητα Χρήσης Θρεπτικών (NUE);
Δεν υπάρχει μία ενιαία, καθολική μέτρηση για τη NUE. Ανάλογα με την καλλιέργεια, το θρεπτικό στοιχείο και τον στόχο, μπορεί να αξιολογηθεί μέσω της πρόσληψης θρεπτικών, της απόδοσης της καλλιέργειας σε σχέση με τις εισροές, της αποδοτικότητας ανάκτησης ή του ισοζυγίου θρεπτικών.
Σε πρακτικό επίπεδο, ωστόσο, η NUE εστιάζει σε ένα κεντρικό ζήτημα: πόσο αποτελεσματικά τα θρεπτικά συστατικά που είναι διαθέσιμα στο σύστημα παραγωγής μετατρέπονται σε απόδοση, αντί να μένουν ανεκμετάλλευτα ή να χάνονται.
Αυτό μετατοπίζει το βάρος από την ποσότητα των εισροών καθαυτή στην αλληλεπίδραση μεταξύ της προσφοράς θρεπτικών, της ζήτησης της καλλιέργειας, των εδαφικών συνθηκών και της φυσιολογίας του φυτού.
Πού χωράνε οι βιοδιεγέρτες φυτών;
Οι βιοδιεγέρτες φυτών έχουν ενταχθεί σε αυτή τη συζήτηση διότι ο ρόλος τους δεν είναι απαραίτητα να παρέχουν μεγάλες ποσότητες θρεπτικών από μόνοι τους.
Βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1009, η βελτίωση της αποτελεσματικότητας χρήσης θρεπτικών περιλαμβάνεται ρητά στις πιθανές δράσεις ενός βιοδιεγέρτη φυτών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε βιοδιεγέρτης βελτιώνει αυτόματα τη NUE, ούτε ότι οι βιοδιεγέρτες αντικαθιστούν την ισορροπημένη λίπανση. Ο ρόλος τους είναι συμπληρωματικός και πρέπει να αξιολογείται με δεδομένα ανά καλλιέργεια και υπό συγκεκριμένες αγρονομικές συνθήκες.
Για τους παραγωγούς και τους διανομείς, αυτό καθιστά τα δεδομένα αγρού ιδιαίτερα κρίσιμα. Το ζητούμενο είναι να αποδεικνύονται μετρήσιμες επιδράσεις μέσα από ρεαλιστικά προγράμματα εφαρμογών.
Τι δείχνουν τα δεδομένα δύο καλλιεργητικών περιόδων χειμερινού σιταριού από την ΕΒΥΠ
Η ΕΒΥΠ αξιολόγησε το Amino16® σε δύο διαδοχικά πειράματα πεδίου σε σκληρό χειμερινό σιτάρι, τα οποία πραγματοποιήθηκαν υπό την εποπτεία του Ινστιτούτου Βιομηχανικών και Κτηνοτροφικών Φυτών του Ελληνικού Γεωργικού Οργανισμού ΔΗΜΗΤΡΑ.
Οι δοκιμές συνέκριναν διαφορετικά προγράμματα εφαρμογής του Amino16® σε τέσσερα επίπεδα αζωτούχου λίπανσης.
Καλλιεργητική περίοδος 2017-2018
Στην πρώτη σεζόν, τα αγροτεμάχια που δέχθηκαν δύο εφαρμογές Amino16® κατέγραψαν συγκεντρώσεις νιτρικού αζώτου εδάφους (NO3-N) στα μέσα της περιόδου που ήταν 20%, 46% και 45% χαμηλότερες από τους αντίστοιχους μάρτυρες (χωρίς εφαρμογή) στα 70, 150 και 250 kg N/ha.
Στα ίδια επίπεδα αζώτου, η απόδοση σε σπόρο ήταν 28%, 22% και 18% υψηλότερη, αντίστοιχα, στα αγροτεμάχια που έλαβαν δύο εφαρμογές.
Μετά τη συγκομιδή, οι υπολειμματικές συγκεντρώσεις NO3-N στο έδαφος ήταν επίσης χαμηλότερες κατά 7%, 17% και 46% στα ίδια τρία επίπεδα αζώτου.
Οι συγγραφείς της μελέτης ερμήνευσαν τον συνδυασμό των χαμηλότερων συγκεντρώσεων νιτρικών στο έδαφος και της βελτιωμένης απόδοσης ως ένδειξη αυξημένης πρόσληψης και καλύτερης αξιοποίησης του αζώτου.
Καλλιεργητική περίοδος 2018-2019
Το πείραμα επαναλήφθηκε την επόμενη χρονιά με διαφορετική ποικιλία σκληρού σιταριού και υπό διαφορετικές εδαφικές συνθήκες. Η σεζόν περιλάμβανε επίσης τοπικό υδατικό στρες, χαρακτηριστικό της ξηρικής καλλιέργειας δημητριακών στη Θεσσαλία.
Δέκα ημέρες μετά τη δεύτερη εφαρμογή Amino16®, οι συγκεντρώσεις NO3-N στο έδαφος ήταν 20%, 23% και 24% χαμηλότερες από τους αντίστοιχους μάρτυρες στα 70, 150 και 250 kg N/ha.
Η απόδοση σημείωσε και πάλι θετική ανταπόκριση. Με δύο εφαρμογές, η απόδοση σε σπόρο αυξήθηκε κατά 26% στα 0 kg N/ha, 17% στα 70 kg N/ha, 17% στα 150 kg N/ha και 15% στα 250 kg N/ha σε σύγκριση με τους αντίστοιχους μάρτυρες.
Μετά τη συγκομιδή, καταγράφηκαν εκ νέου χαμηλότερες υπολειμματικές συγκεντρώσεις νιτρικών στα μεταχειρισμένα αγροτεμάχια, ενώ τα συμπεράσματα της μελέτης έκαναν λόγο για μια σαφή τάση προς χαμηλότερο υπολειμματικό NO3-N.
Τι μπορούν πράγματι να μας πουν αυτές οι δοκιμές;
Το πιο χρήσιμο συμπέρασμα δεν είναι ένα μεμονωμένο ποσοστό απόδοσης. Είναι το επαναλαμβανόμενο μοτίβο που παρατηρήθηκε σε δύο σεζόν, διαφορετικές ποικιλίες, διαφορετικές εδαφικές συνθήκες και διάφορα επίπεδα αζωτούχου λίπανσης.
Και στις δύο δοκιμές, οι μεταχειρίσεις με Amino16® συσχετίστηκαν με υψηλότερη απόδοση σε σπόρο και χαμηλότερες μετρούμενες συγκεντρώσεις νιτρικών στο έδαφος.
Αυτά τα ευρήματα συνάδουν με τη βελτιωμένη αξιοποίηση του αζώτου, όπως ακριβώς ερμήνευσαν τα αποτελέσματα και οι ερευνητές. Ωστόσο, η επιστημονική ακρίβεια έχει σημασία: οι χαμηλότερες συγκεντρώσεις νιτρικών στο έδαφος δεν αποδεικνύουν από μόνες τους άμεσα την πρόσληψη αζώτου από το ίδιο το φυτό.
Αυτή η διάκριση μεταξύ του τι μετρήθηκε και του πώς ερμηνεύονται οι μετρήσεις είναι κρίσιμη όταν αξιολογείται η απόδοση ενός βιοδιεγέρτη.
Από τις εισροές θρεπτικών στη στρατηγική θρέψης
Η Αποτελεσματικότητα Χρήσης Θρεπτικών αποκτά στρατηγική σημασία επειδή η φυτική παραγωγή καλείται να πετύχει πολλαπλούς στόχους ταυτόχρονα: να διατηρήσει την παραγωγικότητα, να διαχειριστεί το κόστος εισροών, να προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και να περιορίσει τις αποφεύξιμες απώλειες θρεπτικών.
Η λύση δεν είναι απλώς η μεγιστοποίηση ή η ελαχιστοποίηση της χρήσης λιπασμάτων. Είναι ο σχεδιασμός προγραμμάτων θρέψης στα οποία η πηγή, η δόση, ο χρόνος εφαρμογής, οι εδαφικές συνθήκες, η φυσιολογία του φυτού και οι συμπληρωματικές τεχνολογίες συνεργάζονται πιο αρμονικά.
Για τους παραγωγούς, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη παραγωγική αξία από τους διαθέσιμους πόρους.
Για τους διανομείς και τις εταιρείες θρέψης καλλιεργειών, σημαίνει ότι τα αξιόπιστα δεδομένα πεδίου, η σαφής τεχνική τεκμηρίωση και τα καλά οριοθετημένα πρωτόκολλα εφαρμογής γίνονται ολοένα και πιο καθοριστικά κατά την αξιολόγηση νέων λύσεων.
Συνεπώς, η Αποτελεσματικότητα Χρήσης Θρεπτικών είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένας απλός αγρονομικός δείκτης. Εξελίσσεται σε βασικό πυλώνα μιας ευρύτερης στρατηγικής για την ισορροπία μεταξύ της απόδοσης των καλλιεργειών, της οικονομίας των εισροών και της υπεύθυνης διαχείρισης των θρεπτικών.
Ακολουθήστε μας στα social LinkedIn / TikTok / Facebook / Instagram
